TOSHKENT USMON MUSHAFI HAQIDA MA’LUMOT

1. Asli va muhim ahamiyati

Usmon mushafi— Qur’oni Karimning VII asrda, Hijozi xatida, kiyik terisiga yozilgan eng qadimiy qo‘lyozmalardan biridir. Bu qo‘lyozma Toshkentdagi Hazrati Imom majmuasining “Moʻyi Muborak” madrasasi muzey-kutubxonasida saqlanadi. UNESCO tomonidan 1997-yilda “Jahon xotirasi” ro‘yxatiga kiritilgan.

2 O‘zbekistonga kelib qolish tarixi

Qo‘lyozmaning Markaziy Osiyoga qanday kelgani haqidagi rivoyatlar quyidagicha:

• Amir Temur tomonidan Saroy Berka’dan olib kelgani.
• Zohir Baybarsdan sovg‘a qilib olingani.
• Xo‘ja Ahror orqali Rumdan olib kelingani.
• Holid ibn Usmon yoki Abu Bakr Qaffol Shoshiy bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin.

3. Konservatsiya va nusxa ko‘chirilish

2024-yilda Prezident topshirig‘i bilan UNESCO va boshqa xalqaro tashkilotlar ishtirokida konservatsiya va restavratsiya ishlari boshlangan. Loyihada Kembrij universiteti, Fransiya va Turkiyadan restavratorlar qatnashmoqda.
2015-yilda xattot Habibulla Solih tomonidan mushafning aynan nusxasi yaratilgan. U 353 betdan iborat bo‘lib, original sahifalarning nuqsonli joylarini tiklab, yetti yil davomida mukammal ish qilingan.

4. Ilmiy-hujjatli ma’lumotlar

Mus’haf tushunchasi xalifa Abu Bakr davridan boshlab qog‘oz shaklidagi Qur’on nusxalariga ishlatilgan. Toshkentda saqlanayotgan bu qo‘lyozma ularning eng qadimiylaridan biridir. Hazrati Imom majmuasi haqidagi manbalarda, mushafning 353 varaqdan iboratligi va Amir Temur tomonidan olib kelingani qayd etilgan.

Yakuniy tavsif:

Asli: VII asrda kiyik terisiga yozilgan eng ‎qadimiy Mus’haflardan biri.
Saqlanadigan joyi: Toshkent, Moʻyi Muborak madrasasi, ‎Hazrati Imom majmuasi.
Tarixiy manba: UNESCO “Jahon xotirasi” ro‘yxatiga ‎kiritilgan (1997)‎
Keltirilish tarixlari: Amir Temur, Zohir Baybars, Holid ibn ‎Usmon, boshqa versiyalar.

Restavratsiya:

‎ 2024-yilda xalqaro ekspertlar bilan ‎konservatsiya ishlari boshlangan.

5. Qo‘shimcha ma’lumot

Mazkur qo‘lyozma nusxasi hozirda “Turkiston Sayyidlari va Eshonlari” xalqaro tashkilotida saqlanmoqda. Qo‘lyozma nusxasi tashkilot raisi, doktor Sardorxon Jahongir tomonidan qayta tadqiq qilingan va uning asl nusxasiga to‘liq mosligi sertifikat orqali tasdiqlangan.