Sarvari olam Muhammad sollallohu alayhi vasallamning Ahli Baytlari to‘g‘risida mulohazalar, 2-qism, Karbalo fojeasi

Nima uchun Ahli baytga, ya'ni sayyidlarga muhabbat qilinadi? Ulamolar aytibdilarki, “Chunki bu din Payg‘ambarimiz alayhissalomning Ahli baytining ya’ni sayyidlarning qoni bilan sug‘orilgan daraxtdur. Bu dinning ildizlari Ahli baytning qoni bilan sug‘orilgandur”. Karbalodagi mudhish Ashuro kunida Hazrati Ali karramallohu vajhahuning o‘g‘li Sayyidus-shuhado Imom Husayn (r.a.) (hijriy 61 yil Muharram oyining o‘ninchi kuni, jum’a kuni, 57 yoshda) va ul zotning birodarlari, farzandlari, qarindoshlarining shahid bo‘lishlari bunga yetarli misoldir. Shu sababli ham Payg‘ambar alayhissalomning Ahli baytini yaxshi ko‘rish har bir musulmonga vojibdur.

Dashti Karbaloda Imom Husayn (r.a.) bilan birgalikda 72 kishi shahid bo‘lgan, yana manbalarda keltirilishicha 58 kishi ul zotning tarafdorlari bo‘lganligi uchun Kufada va Karbaloda shahid ketishgan, ularning ro‘yxati quyidagilar:

Hazrati Imom Ali ibn Abu Tolib (r.a.) ning farzandlari:

Abbos ibn Ali

Ja’far ibn Ali

Abdulloh ibn Ali

Amru (Umar) ibn Ali

Usmon ibn Ali

Muhammad Asg‘ar (Abu Bakr) ibn Ali

Hazrati Imom Hasan ibn Imom Ali (r.a.) ning farzandlari:

Qosim ibn Hasan (14 yoshda edilar)

Amru ibn Hasan

Abdulloh ibn Hasan (11 yoshda edilar)

Ahmad ibn Hasan (16 yoshda edilar)

Hasan Musanno (22 yoshda edilar)

Hazrati Imom Husayn ibn Imom Ali (r.a.) ning farzandlari:

Ali Akbar ibn Husayn (30 yosh atrofida edilar)

Abdulloh Roziy (Ali Asg‘ar) ibn Husayn (voyaga yetmagan go‘dak edi)

Ibrohim ibn Husayn (Ibn Shaxr Ashubning rivoyatiga ko‘ra)

Abdulloh ibn Ja’far Tayyor ibn Abu Tolib (r.a.) ning farzandlari:

Muhammad ibn Abdulloh

Avn ibn Abdulloh

Ubaydulloh ibn Abdulloh

Aqil ibn Abu Tolib (r.a.) ning farzandlari:

Muslim ibn Aqil (Karbalodagi birinchi shahid, kufaliklar tomonidan o‘ldirilgan)

Ja’far ibn Aqil

Abdurahmon ibn Aqil (23 yoshda edilar, xotini Xadicha binti Imom Ali (r.a.)

Abdulloh Akbar ibn Aqil.

Abdulloh ibn Muslim ibn Aqil (26 yoshda edilar. Muslim ibn Aqilning o‘g‘li, onasi Ruqiyya ibn Imom Ali (r.a.).

Avn ibn Muslim ibn Aqil

Muhammad ibn Muslim ibn Aqil (27 yoshda edilar)

Muhammad Asg‘ar ibn Muslim ibn Aqil (4 yoshda edilar)

Ibrohim ibn Muslim ibn Aqil (6 yoshda edilar)

Muhammad ibn Abi Said ibn Aqil (voyaga yetmagan bola edi)

Ushbu ro‘yxatda Karbalo jangida qatnashgan Imom Husayn (r.a.)ning Banu Hoshim naslidan bo‘lganlar qarindoshlari nomlari zikr etildi, aniqrog‘i ular Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomni amakilari Abu Tolibning avlodlari edilar. Karbalo jangida barcha Hoshimiylar qatnashishmagan, masalan, Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomning amakilari Abbos ibn Abdumutallib avlodlari Karbalo jangida qatnashmaganlar.

Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomning bobolari Abdumutallib ibn Hoshimning 12 o‘g‘illari bo‘lgan va barchalari Hoshimiylar deb nomlanishadi. O‘g‘illaridan Abdulloh ibn Abdumutallib Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomning otalari edilar. Abu Tolib ibn Abdumutallib Hazrati Imom Ali karramallohu vajhahuning otalari edilar. Abbos ibn Abdumutallib Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomning amakilari bo‘lib, uning avlodlari Umaviylar hukmronligidan so‘ng Abbosiylar davlatini tashkil etib islom olamini boshqarganlar. Hamza ibn Abdumutallib Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomning amakilari bo‘lib, “Allohni sheri” laqabiga ega edilar, Uhud jangida shahid ketganlar. Payg‘ambarimiz alayhissalomning yana bir amakilari Abu Lahab ibn Abdumutallib bo‘lib, u ham Hoshimiylardan edi, lekin unga nasabi va mavqe’yi yordam bermadi, Payg‘ambarimiz alayhissalomga va islom diniga ko‘plab yomonliklar qilgan, iymonsiz holatda vaboga o‘xshash dard bilan kasallanib xor bo‘lib o‘lgan. Uning iymonsiz xotini Umm Jamil, Umaviylardan edi, Abu Sufyon ibn Xarb al-Umaviyning singlisi bo‘lgan.

Hazrati Payg‘ambarimiz alayhissalomning amakilari Abu Tolib ibn Abdumutallibning 4 o‘g‘illari bo‘lgan: bular, Imom Ali ibn Abu Tolib, Aqil ibn Abu Tolib, Ja’far Tayyor ibn Abu Tolib va Tolib ibn Abu Tolib (undan avlod qolmagan). Ja’far Tayyorning o‘g‘li Abdulloh ibn Ja’far Tayyor bo‘lib, uning xotini Zaynab ibn Imom Ali (r.a.) bo‘lganlar. Zaynab ibn Imom Ali (r.a.) Karbalodagi voqealarni guvohi bo‘lganlar. Ulardan Avn ibn Abdulloh (Karbaloda shahid bo‘lgan), Muhammad ibn Abdulloh (Karbaloda shahid bo‘lgan), Ali ibn Abdulloh va Abbos ibn Abdulloh ismli o‘g‘illari dunyoga kelishgan.

Karbalo shahidlaridan 9 kishining onasi Ashuro kuni u yerda o‘g‘illarining shahid bo‘lishiga guvoh bo‘lishgan. Ular quyidagilar:

Abdulloh Roziy (Ali Asg‘ar) ibn Husayn, onasi Rubob,

Avn ibn Abdulloh ibn Ja’far Tayyor, onasi Hazrat Ali (r.a.)ning qizlari Zaynab (r.a.),

Qosim ibn Hasan, onasi Romila,

Abdulloh ibn Hasan, onasi binti Shalil Jayliyya,

Abdulloh ibn Muslim, onasi Hazrat Ali (r.a.)ning qizlari Ruqayya (r.a.),

Muhammad ibn Abu Said ibn Aqil, Amr ibn Junoda, Abdulloh ibn Vahabi Kalbiy, onasi Ummu Vahab.

Ali Akbar ibn Husayn; onalari Laylo.

Imomi Ahmad ibn Hanbalning “Musnad”larida quyidagi hadis keltirilgan: Sobit al-Bunaniy (Anas ibn Molikning mavlosi), Anas ibn Molik (r.a.)dan rivoyat qilinadi, yomg‘ir yog‘ishi uchun mas’ul bo‘lgan farishta Allohdan izn olib Payg‘ambarimiz alayhissalomning oldilariga tashrif buyuradi. Shunda Payg‘ambarimiz alayhissalom Umma Salama (r.a.) onamizga qarab “Hechkim kirmasin, farishta keldi huzurimga” deb ishora qiladilar, shunda Husayn (r.a.) yosh bola edilar, Husayn (r.a.) hech narsaga qo‘loq solmasdan kirib keladilar va bobolarini yelkalariga osilib oladilar, Payg‘ambar alayhissalom Husayn (r.a.) lablaridan o‘pib erkalaydilar, shunda farishta “Yo Rasululloh, uni yaxshi ko‘rasizmi?” deb so‘radi, Rasululloh alayhissalom “Ha, yaxshi ko‘raman!” dedilar. Farishta “Yo Rasululloh, bu o‘g‘lingizni (nabirangizni) qayerda qatl etilishini ko‘rsataymi?” deb so‘radi va Karbalodan qizil tuproq olib ko‘rsatdi va uni Payg‘ambarimiz alayhissalomning kaftlariga to‘ldirib to‘kdi va “Mana shu tuproq Karbalo degan joyni tuprog‘i, o‘sha yerda mana shu nabirangiz Husayn shahid qilinadi” deb aytdi”. Payg‘ambar alayhissalom ushbu tuproqni Ummu Salama (r.a.) onamizga bergan ekanlar. O‘sha qizil tuproqni Ummu Salama (r.a.) onamiz ro‘mollariga tugib saqlab qo‘yganliklari rivoyat qilingan.

Dashti Karbaloda hijriy 61 yil Muharram oyining o‘ninchi kuni, jum’a kuni ya’ni Ashuro kuni ro‘y bergan soatma-soat voqealar:

Doktor Ahmad Birashkning Eron taqvimidagi hisobiga ko‘ra, Karbalo voqeasi shamsiy taqvim hisobiga binoan, 59-shamsiy yili 21-mehr oyida yuz bergan ekan. Shamsiy sana qamariy sana kabi o‘zgaruvchan emas. Yerning quyoshga nisbatan mavqei sobit va o‘zgarmas bo‘lib, o‘sha sanadagi Dashti Karbaloning shar’iy vaqtlarini qo‘lga kiritish bilan, Karbalo fojiasini yozib qoldirgan tarixnavislarning so‘zlarini soat va daqiqaga aylantirish mumkin.

Yuqorida aytilgan shamsiy taqvim hisobiga asosan, 61-hijriy sanada Muharram oyining o‘ninchi kuni (Ashuro kuni) ro‘y bergan Karbalo voqeasining soat va daqiqalarini keltirishni lozim topdik (“Karbalo fojeasi”):

Soat 5:47 Bomdod namozi vaqti;

Imom Husayn (r.a.) Bomdod namozidan keyin safdosh yoronlariga nutq so‘zlab, ularni sabr va jihodga chaqirdilar va so‘ngra:

«Ey Allohim, barcha ko‘ngilsiz hodisalarda Sen O‘zing mening tayanchig‘imsan» – deb duo qildilar. Muqobil tarafda turgan ahd-paymon buzuvchi kufaliklar esa Umar ibn Sa’dning orqasida turib uning peshnamozligida namoz o‘qishdi va bomdod namozidan keyin ular qo‘shinlarni saflash va kuchlarni joylashtirishga kirishdilar.

Ertalab soat 6 atrofida;

Imom Husayn (r.a.) dushman orqadan hujum qilishining oldini olish uchun chodirlarning atrofida xandaq qazib, uni tikan butalari bilan to‘ldirib so‘ng uni yoqishni buyurdilar.

Soat 7:06 kun chiqish payti;

Kun chiqishidan bir oz o‘tgach, Imom Husayn hazratlari yaxshiroq ko‘rinishlari uchun tuyaga minib, so‘ng Kufa qo‘shini tomon yo‘l oldilar va baland ovoz bilan ularga xutba o‘qidilar. Xutbada o‘zlarining, ota va akalarining xislat va fazilatlarini hamda Kufaliklar ul hazratga maktub yozganlarini ularga eslatdilar. Hatto Kufa qo‘shinining bir necha boshliqlarini tilga olib, Hajjor ibn Abjar va Shabas ibn Rib’iydan sizlar meni da’vat qilmaganmidilaring?,-deb so‘radilar. Ular inkor etishdi. Shunda Imom Husayn (r.a.) ularning maktublarini o‘zlari tomon otib yuborib, ularga hujjatni tamom qilgani uchun Alloh taologa shukr qildilar.

Imom Husayn hazratlariga qarshi turgan dushman boshliqlaridan biri ul zotdan so‘radi: «Nima uchun u Ubaydulloh ibn Ziyodning hukmini qabul qilmaysiz va ularni Rasululloh sollallohu alayhi va olihi vasallam farzandi bilan to‘qnashish isnodidan qutqazmaysiz?»

Ushbu savolning javobida Imom Husayn (r.a.) o‘zlarining yorug‘ yo‘lni ko‘rsatuvchi mashhur kalomlarini baralla bayon qilib dedilar:

«Ogoh bo‘lingizkim, pastkashning o‘g‘li bo‘lmish pastkash kimsa meni ikki yo‘l o‘rtasida birini tanlashga undadi; qilich tortib o‘lim bilan yuzlanish yoki xorlikni qabul qilib unga tan berishni! Zillat-xorlik bizdan yiroqdir!».

Imom Husayn (r.a.)ning nutqlari taxminan yarim soat davom etdi.

Ertalab soat 8 atrofida;

Imom Husayn hazratlarining nutqlaridan so‘ng, ul zotning bir necha safdoshlari, jumladan «Sayyidul Qurro», ya’ni kufalik Qur’on hofizlarining sarvari bo‘lmish Burayr ibn Haziyr va bir rivoyatga ko‘ra, Zuhayr bin Qayn Bajaliy dushman qo‘shiniga Imom Husayn (r.a.)ning nutqlariga o‘xshash so‘zlarni aytdilar.

Zuhayr va Burayrlarning so‘zlaridan keyin Imom Husayn (r.a.) tarixda mashhur bo‘lgan faryod tariqasidagi so‘zlarini:

«Menga yordam beradiganlar bormi?» baralla aytdilar. Shunda bir necha kishi, jumladan Hur ibn Yazid Riyoxiy shubhaga tushdilar.

Urush keskinlashayotganini ko‘rgan boshqa ayrim kishilar ham Kufa qo‘shinidan qochib ketgan bo‘lishi muhtamaldir.

Ertalab soat 9 atrofida;

Bu soatda edi, zolim Shimr ibn Ziljuvshan, mal’un Umar ibn Sa’dga: nega urushni kechiktiriyapsan?, deb qo‘pollik qildi. Oxir-oqibat, Umar ibn Sa’d urushni boshlashga rozilik bildirdi. So‘ngra uning o‘zi birinchi o‘qni Imom Husayn hazratlarining qo‘shini tomon uzib, o‘zining lashkarlariga qarab:

“Men birinchi o‘qni uzganim to‘g‘risida Ubaydulloh ibn Ziyod huzurida guvohlik beringlar” dedi.

Umar ibn Sa’d tomonidan o‘q uzilganidan so‘ng Kufa qo‘shinining o‘qotar kamondorlari birgalikda o‘q ota boshlaydilar.

Imom Husayn (r.a.) safdoshlariga qarab: «Bular bu qavmning vakillaridir. Qabul qilishdan o‘zga chora bo‘lmagan o‘limga tayyor bo‘linglar» dedilar. Ushbu o‘q otishlar natijasida Imom Husayn hazratlarining qo‘shinlaridan bir necha nafari o‘ldirildilar. Kamon otishmalarida o‘lganlar soni bilan birinchi hamlada o‘lganlarning soni manbalarda 50 kishigacha bo‘lganligi qayd aytilgan.

Ertalab soat 10 atrofida;

Otishmadan so‘ng, Kufa qo‘shinidan bo‘lgan Ziyod ibn Abiyhning quli Yasor va Ubaydulloh ibn Ziyodning quli Solim urushning avvalida yakkama-yakka jang qilish uchun chiqishdi.

Abdulloh ibn Umayr Imom Husayn (r.a.)dan jangga chiqishga ruxsat so‘radi. Shunda ul hazrat unga qarab: «O‘ldiruvchi raqibsan deb o‘ylayman»,-dedilar. Abdulloh ikkalasini ham yer tishlatib, jahannamga ravona ayladi, ammo chap qo‘lining barmoqlari kesildi.

Ushbu yakkama-yakka jangdan keyin Kufa qo‘shinining har tomonlama hujum qilishi boshlandi. Dastlab, Hajjor Imom Husayn (r.a.) qo‘shinining o‘ng qanotiga hujum qildi, lekin Habib ibn Muzohir va uning hamrohlari ularga qarshi turishdi va yerga tiz cho‘kib hujumni nayza bilan daf qilishdi. Shu paytning o‘zida, Shimr ibn Ziljuvshan Imom Husayn (r.a.) qo‘shinining chap qanotiga hujum qildi. Zuhayr ibn Qayn va uning hamrohlari bosqinchilarga qarshi jangga kirishdi. Bu hujumda mal’un Shimrning o‘zi ham yaralandi.

Kufa qo‘shinining har ikkala qanoti ortga chekingach, nobakor Umar ibn Sa’d yana 500 nafar o‘qotarni jang maydoniga yubordi. Ular yana bir bor Imom Husayn (r.a.) qo‘shinini o‘qqa tutishdi. Ushbu kamon otishlar natijasida Imom Husayn hazratlarining safdoshlaridan bir guruhi shahid bo‘lishdi.

Tarixnavislardan Ibn A’sam «Al-Futuh» kitobida bu hujumlarda shahid bo‘lganlar sonini 50 nafar va Ibn Shahr Oshub esa 38 kishi deb keltirgan.

Mal’un Shimrning bir guruh qo‘shini orqa tomondan Imom Husayn hazratlariga hujum qilmoqchi bo‘lishdi. Biroq ular olov yoqilgan xandaqqa duch kelishdi. Shunda Zuhayr va yana 10 kishi dushman askarlariga hamla qilishdi.

Ertalab soat 11 atrofida;

Bu hujumlardan so‘ng, Imom Husayn (r.a.) o‘z safdoshlariga birma-bir jang maydoniga borish uchun izn berdilar. Safdosh yoronlar o‘zaro shunday kelishib olgandilar; toki ular tirik ekanlar, bani Hoshim toifasidan hech kimga jang maydoniga chiqishga yo‘l qo‘ymasinlar.

Go‘yo ular Alloh yo‘lida shahid bo‘lish uchun bir-birlari bilan musobaqalashayotgandek edilar. Ularning ba’zilari Imom Husayn (r.a.) nigohlari (nazarlari) barobarida shahid bo‘lishdi. Birinchilardan bo‘lib shahid bo‘lganlardan biri taqvoli, parhezkor va keksa yoshli Burayr ibn Haziyr Xamdoniy edi.

Bir marta Imom Husayn (r.a.)ning as'hoblaridan yetti nafar dushmanning qo‘rshovida qolishdi. Hazrati Abbos ibn Ali (r.a.) dushmanning qamalini sindirib, ularni qutqardilar.

Soat 12:50 Zuhr (peshin) azoni vaqti;

Habib ibn Muzohir zuhr (peshin) azoni vaqtida shahid bo‘ldi. Imom Husayn (r.a.) as'hoblariga xitob qilib dedilar: «Bir kishi Umar ibn Sa’d yoniga borib u bilan muzokara qilsin va zuhr (peshin) namozi uchun urushni to‘xtatishni undan so‘rasin». Shunda Kufa qo‘shinidan bir mal’un shaxs faryod etib: «Sizlarning namozingiz qabul bo‘lmaydi!» dedi.

Habib unga javoban: «Ey tentak, sizlarning namozingiz qabul bo‘ladi-yu, ammo Rasululloh sollallohu alayhi va olihi vasallam farzandining namozi qabul bo‘lmaydi, deb o‘ylaysanmi?» dedi-da, u bilan urushishga chiqdi. Biroq Kufa qo‘shinidan o‘sha mal’un shaxsning yordamiga kelishdi va oqibat, bu qonli to‘qnashuvda Habib bin Muzohir shahid bo‘ldi.

Imom Husayn (r.a.) Habibning shahid bo‘lishidan ta’sirlanib, ilk marotaba Ashuro kunida yig‘ladilar va osmonga qarab: «Ey Allohim, o‘zimning jonimni va do‘stlarimning jonini Sening hisobingga qo‘yaman» dedilar.

Imom Husayn (r.a.) peshin va nafl namoz «xavf namozi»ni o‘qidilar. Safdoshlardan bir guruhi Imom Husayn hazratlariga iqtido qilib namoz o‘qidilar va qolganlari esa urushishga kirishdilar. Zuhayr ibn Qayn va Sa’id ibn Abdulloh Hanafiy o‘zlarini imom Husayn (r.a.) uchun qalqon qilishdi. Tarixnavislarni yozib qoldirishlaricha, Sa’id ibn Abdullohga 13 o‘q va nayza qadaladi va oqibat u shahid bo‘ladi.

Tushlik vaqti soat 13:00 atrofida;

Imom Husayn (r.a.)ning safdosh as'hoblaridan o‘ttiz kishi namoz vaqtiga qadar tirik edilar va bu soatdan keyin shahid bo‘ldilar, jumladan Zuhayr va Hurlar. Ul hazratning yoronlari jang maydonida biri-ketin shahid bo‘lganlaridan so‘ng, navbat Bani Hoshimga yetib keldi.

Bani Hoshimdan birinchi bo‘lib jang maydoniga chiqqan kishi Imom Husayn (r.a.)ning o‘g‘illari Hazrat Ali Akbar edilar. Ibn A’sam «al-Futuh» nomli kitobida Abdulloh ibn Muslim ibn Aqilni Bani Hoshimning birinchi shahidi deb keltirgan. Abdulloh ibn Muslim (r.a.) nomardlarcha o‘ldiriladi. Uning shahid bo‘lishi Bani Hoshim yigitlariga og‘ir botdi. Ular birgalikda otliq holda dushmanga hamla qildilar, ammo Imom Husayn (r.a.) ularni tinchlantirib:

«Ey amakivachilarim, o‘limga sabr qilinglar. Allohga qasamki, bundan so‘ng siz hech bir xorlik va zillat ko‘rmagaysiz»,- dedilar.

Soat 14:00 atrofida;

Imom Husayn (r.a.) safdoshlarining hammasi shahid bo‘lgach, bani Hoshim erkaklari birin-ketin jang maydoniga yo‘l oldilar. Ular jon-jahdlari bilan urushgach, hammalari shahid bo‘lishdi. Tarixda Bani Hoshim erkaklaridan shahid bo‘lganlar soni 28 kishi ekanligi qayd etilgan.

Oqibat Imom Husayn (r.a.) va Hazrati Abbos ibn Ali (r.a.) yolg‘iz qoldilar. Hazrati Abbos (r.a.) Imom Husayn hazratlaridan jang maydoniga chiqishga ruxsat so‘radi, ammo Imom Husayn (r.a.) unga ayol va bolalarga suv yetkazib berishni buyurdilar. Dushman ikki aka-ukaning o‘rtasiga oraliq soldi.

Dovyurak Abbos ibn Ali (r.a.) ayollar va bolalarga suv meshini yetkazib berish uchun butun shijoatlari bilan harakat qilayotib, dushman qo‘shini qamalida qoladilar va oqibat ul zotning ikki qo‘llari kesiladi hamda temir gurzi bilan boshlariga urishadi. Shunda ul hazrat otdan yerga qulaydilar va baland tovush bilan akalarini chaqiradilar:

“Ey birodarim, ey Husayn, mendan sizga salom bo‘lsin. Ey birodarim, birodaringizni qutqaring!”

Shu payt Hazrati Husayn (r.a.) sarosima holda o‘zlarini yashin yanglig‘ birodarlarining bo‘laklarga bo‘lingan jasadiga yetkazdilar. Ul hazrat birodarlari Abbos ibn Ali (r.a.)ni Furot daryosi qirg‘og‘ida chanqagan, qoniga belangan va ikki qo‘li kesilgan holda ko‘rdilar. Birodarlarining bo‘lak-bo‘laklarga bo‘lingan badanini ko‘rib, Imom Husayn (r.a.) ikkinchi marta yig‘lab:

«Voy birodarim, voy Abbosim! Endi belim sindi, chorasiz bo‘ldim va umidim uzildi»,- dedilar.

Dushman Imom Husayn hazratlarini ko‘rib bir oz orqaga chekindi.

Soat 15:00 atrofida;

Imom Husayn (r.a.)ning muborak ko‘zlaridan yosh oqqan holda oilalari bilan vidolashish uchun chodirlar tomonga qaytib keldilar. Va shuningdek, kuylaklarini yirtib egnilariga kiydilar, toki dushmanlar g‘orat qilish payti kuylakni yechib olib ul hazratni yalang‘och qilmasinlar deb. Imom Husayn hazratlari Ahli-Baytlari bilan vidolashish vaqti o‘zlarining Ali Asg‘ar (Abdulloh Roziy) ismli sutemar go‘daklarini suvga qondirish uchun jang maydoniga eltdilar. Ammo dushmanlar bolaga suv berish o‘rniga Allohning la’natiga uchragan Harmala ismli shaxs go‘dak bolaga o‘q otish bilan shahid etdi.

Shunda Imom Husayn (r.a.) osmon sari yuzlanib: «Ey Allohim, agar yordamingni bizdan darig‘ tutsang, uning barobarida biz uchun yaxshiroq bo‘lgan narsani ato etgin»,- dedilar.

Imom Husayn (r.a.) jang maydoniga chiqdilar, lekin ul hazrat bilan bellashishga jur’at qilganlar juda oz edi. Ayrimlar ul hazratga o‘q uzardilar, ba’zilar esa uzoqdan turib nayza otardilar. Shimr va o‘n kishi Imom hazratlari bilan urushishga kelishdi. Ushbu jangda Imom Husayn (r.a.) ko‘plarni qilichdan o‘tkazib, do‘zaxga ravona ayladilar. Oqibat ul hazrat yakkayu yolg‘iz holda Alloh taoloning huzuriga yo‘l olib shahid bo‘ladilar. Imom Husayn (r.a.) shahid bo‘lganlaridan so‘ng, ul zotning muborak badanlarida 33 nayza jarohati va 34 ta qilich jarohati bor edi.

Tarixnavislar yozishicha, Imom Husayn (r.a.) shahid bo‘lish arafasida edilar, ammo hech kim ul hazrat tomoniga borishga jur’at etolmasdi. Ul zotning Ahli-Baytlari Zuljanoh ismli tulporlarining kishnashini eshitib, chodirlardan tashqariga yugurdilar. Shu payt Abdulloh ibn Imom Hasan (r.a.) ismli go‘dak jiyani yugurib, qatlgoh tomonga keldi-da, o‘zini amakisi Imom Husayn (r.a.)ning quchog‘iga otdi. Ammo u vijdonsiz razillar go‘dak bolaga rahm qilmay amakisining quchog‘ida o‘ldirishdi. Imom Husayn hazratlari qattiq ranjib chuqur qayg‘uga botdilar va kufaliklarni qarg‘ab:

«Ey Allohim, osmon yomg‘iriyu yer o‘simliklarini ulardan ol»,- dedilar.

Soat 16:06 Asr namozi vaqti;

Tarix kitoblarida Imom Husayn (r.a.)ning shahid bo‘lish vaqtlari asr namozi vaqti deb aytilgan. at-Tabariy kitobida yozishicha, mal’un Umar ibn Sa’d qo‘shini orasidagi voqealarni yozuvchi Hamid bin Muslim Imom Husayn (r.a.)ning shahid bo‘lishlarini quyidagicha bayon qilgan:

Husayn ibn Ali (r.a.)ning o‘ldirilishidan oldin uning ushbu so‘zlarni aytayotganini eshitdim:

«Allohga qasamki, mendan keyin biror odamni o‘ldirmaysizki, Alloh uning o‘ldirilishidan meni o‘ldirishdan ko‘ra ko‘proq sizlarga g‘azab qilsin».

So‘ngra aytadi: Keyin Shimr askarlarga qarab: «Sizlarga voy bo‘lsin, nimani kutmoqdasiz?! Onalaring azangizda yig‘lasinlar, uni o‘ldinglar!»,- dedi.

Uning aytishicha, shu paytda Sinon ibn Anas Imom Husayn (r.a.)ga harba qilib ul hazratning badaniga nayza suqdi.

Soat 17:00 atrofida;

Imom Husayn (r.a.)ning shahid bo‘lishlaridan so‘ng dushman qo‘shinining bir guruhi ul hazratning kiyimlarini talon-taroj qilishdi. So‘ngra Imom Husayn (r.a.) va ul hazrat as'hoblarining mol-mulklarini jamoa bo‘lib talon-taroj qilishni boshlashdi. Umar ibn Sa’d bir muddatdan so‘ng g‘orat qilishni to‘xtatishni buyurdi.

Basralik Suvayd ibn Amru ibn Abi Muto’ ismli shaxs Imom Husayn (r.a.) shahid bo‘lganlaridan keyin Karbaloga yetib kelib ul zotning ahli oilalarini himoya qilish uchun jang qildi va oqibat bu ayovsiz qonli to‘qnashuvda oxirgi shahidlardan biri bo‘ldi.

Kun botishiga oz qolgandi. Imom Husayn (r.a.)ning muborak boshlarini shafqatsizlarcha tanidan judo qilib shu kechaning o‘zidayoq Ibn Ziyod huzuriga eltish uchun mal’un Xuvliyga berishdi. So‘ngra Umar ibn Sa’dning buyrug‘i bilan Imom Husayn hazratlari va as'hoblarining suyaklarini ham yanchib-ezib tashlash uchun ularning pok-mutahhar badanlari ustidan otlarni choptirishdi.

Soat 18:49 Mag‘rib (Shom) azoni vaqti;

Dushman jangchilari Kufa qo‘shinining o‘lganlarini to‘playdilar, Ashuro kunining qayg‘uli voqeasi mana shunday tugaydi; Holbuki, Umar ibn Sa’d Shom namozini jamoat bilan o‘qishga buyurayotgan vaqt Sinan ibn Anas odamlar orasida yugirib:

«Otim (tulporim)ning yugani va egarini oltindan qilingiz, chunki, men eng yaxshi odamlarni o‘ldirdim» deb va’zu rajaz o‘qirdi.

Tarixchilarni qayd etishlaricha, keyinchalik bu Karbalo voqeasida qatnashgan dushman jangchilardan tortib ularning boshliqlarigacha hammasi bedavo kasalliklarga duchor bo‘lib, devona bo‘lib, yomon intiqom topib, xoru-zorlikda o‘lib ketishgan.

«Ogoh bo‘lingizkim, Allohning la’nati zolimlargadir» (Hud surasi, 18-oyat)

«Zulm qilganlar (zolimlar) esa, tezda (yaqinda) qaysi ag‘darilish joyiga ag‘darilishlarini bilurlar» (Shuaro surasi, 227-oyat)

Alloh taolo Karbaloda shahid ketgan Payg‘ambarimiz alayhissalomning nabiralari Imom Husayn (r.a.)dan va jumla ahli-baytlaridan hamda shahid ketgan barcha safdosh as'hoblaridan rozi bo‘lsin. Va sollallohu a’la sayyidina va nabiyyina mavlana Muhammad va a’la alihi va azvajihi va zurriyatihi va abvabihi va as'habihi ajma’in bi rohmatika ya arhamar rohimiyn. Amiyn.

Foydalangan manbalar:

“Tafsiri Hilol”, Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf.

Buxoriy, “Sahih al-Buxoriy”. Termiziy, “Sunani Termiziy”

Termiziy 5/3786, 3788; Nasoiy 5/8148, 8464; Tabaroniy “Mo‘jam al-avsat” 3/3439, 4/3542; “Mo‘jam al-kabir” 3/2678-2683

“Musnad” Ahmad ibn Xanbal.

Ibn Hajar, «As-savoiqul muhriqah», Misr, «Maktabatul Qohira».

Shabroviy, «Ithof». Hamzoviy, «Mashoriq».

Zarqoniy, «Al-mavohib». Sabbon «Al-is’of»

Bakir Yulduz, “Karbalo fojeasi”, Cho'lpon nashriyoti, Toshkent-93.

Qo‘lyozma nasab shajaralarning go‘zal so‘zboshilarida keltirilgan ma’lumotlar.