Avliyolar sultoni Xoja Ahmad Yassaviyning Toshkentdagi nabirasi - Suzukota Mustafoqul

Xoja Ahmad Yassaviyning otasi Ibrohim shayx Sayramda tug‘ilib, o‘zining kashfu karomatlari bilan mashhur bo‘lgan. Onasi esa Ibrohim shayxning xalifalaridan Shayx Musoning qizi – Oysha (Qorasoch ona) bo‘lgan. Xoja Ahmad shayx Ibrohimning 1041 yili tug‘ilgan ikkinchi farzandi bo‘lib, opasi Gavhari Shahnozdan keyin dunyoga kelgan, undan keyin ukasi Sadrota tavallud topgan. Ahmad Yassaviyning bobokaloni Iftixor shayxning Mahmud shayx va Muhammad shayx ismli o'g'illari bo'lgan. Mahmud shayx Ahmad Yassaviyning bobosi bo'lgan. Muhammad shayxdan ham avlodlar boqiy qolgan.

Xoja Ahmad Yassaviyning nasabnomasi ko'plab qadimiy manbalar va qo'lyozma shajaralarda quyidagicha keltirilgan: Sulton Xoja Ahmad Yassaviy ibn Ibrohim shayx ibn Mahmud shayx (akasi Muhammad shayx) ibn Iftixor shayx ibn Umar shayx ibn Ismoil shayx ibn Ali shayx ibn Usmon shayx ibn Hasan shayx ibn Muso shayx ibn Mo'min shayx ibn Xorun shayx ibn Ishoq bob (ukalari Yuvosh bob va Abdujalil bob) ibn Abdurahmon ibn Abduqahhor ibn Abdujabbor ibn Abdulfattoh ibn Muhammad Hanafiya ibn Hazrati Ali (k.v.).

Ahmad Yassaviy avval otasidan, so‘ng onasidan yosh judo bo‘lgan, bolalarni tog‘alari Latif shayx va Mustafoquli shayx o‘z tarbiyasiga oladi. Yosh Xoja Ahmadning ilk ustozi Oq ota (Shayx Shahobiddin Isfinjobiy) bo‘lgan. Keyin Arslonbobdan saboq olgan.

O‘sha davrlardagi bir voqea Xoja Ahmad shuhratining butun Turkistonga yoyilishiga sabab bo‘lgan. Tarixnavislarning aytishlaricha, Xoja Ahmad Sayramdagi Yassi degan mavzeda tug'ilgani bois Yassaviy deb nomlangan ekan, ammo qadim manbalar va qo'lyozma shajaralarda keltirilishicha, quyidagi rivoyatda kelgan bir voqea bunga sabab bo'lgan ekan: Turkistonda Yassaviy degan bir sulton hukmronlik qilib, qishni Samarqandda, yozni Turkiston tog‘larida ov bilan o‘tkazar ekan. Yoz kunlarining birida u Qorachuq tog‘iga ovga chiqibdi, lekin tog‘ g‘oyat tik bo‘lgani sabab ovi baroridan kelmabdi. Shunda hukmdor tog‘ni tekislashga qaror qilibdi. Raiyatidagi shahar va qishloqlarda xizmat qiluvchi barcha shayxlarni chaqirtiribdi. Ularning qilgan duoi tazarrulari natijasiz qolibdi. “Yig‘inga kelmagan biror valiy qoldimi?” deya surishtirilganda, shayx Ibrohimning o‘g‘li Xoja Ahmad kelmagani ma’lum bo‘ladi. Uni Sayramdan chaqirtirib keladilar. Opasi va marhum otasining ma’naviy ishorasi bilan Yassiga boradi. Otasining xirqasiga o‘ranib, qilgan duosi natijasida yoqqan kuchli yomg‘ir selga aylanib, Qorachuq (ba'zi manbalarda Qorachiq) tog‘i erib tushadi. Bu yuksak karomatning guvohi bo‘lgan hukmdor o‘z ismini qiyomatga qadar boqiy qilishini istaydi. Shunda yosh Xoja Ahmad: “Olamda har kim bizni sevsa, sening noming bilan bizni yod etsin”, deya duo qiladi. Shu bois tarixda ham Xoja Ahmad taxallusi Yassaviy nomi bilan mashhur bo‘lgan ekan.

Xoja Ahmad Arslonbobning vafotidan keyin ko‘p mamlakatlarda bo‘lib, oxiri Buxoroi sharifga borib, bu qadim shaharning fozil olimi va shayxi Shayx Yusuf Hamadoniy (q.s.)dan tahsil oladi. Shayx Yusuf Hamadoniy mutasavvuf bo‘lish bilan birga hadis olimi ham edi. Shu bois Xoja Ahmad Yassaviyning hikmatlari va ta’limotidagi oyat hamda hadis ta’sirlarining manbalaridan biri muhaddis ustozidan olgan darslaridir. Shayx Hamadoniyning ta’lim-tarbiyasi bilan qisqa vaqtda uning uchinchi xalifasi darajasiga yetadi. Ustozi arabiy va forsiyda so‘zlab, yozganiga qaramay, Xoja Ahmad Yassaviy o‘zi mansub xalqning tilida ijod qildi. Bilim va ma’rifatni turkiy til bilan ommaga yetkazdi. Ahmad Yassaviy o‘z hikmatlari orqali xalqqa oyat va hadislar mazmunini yengil, sodda tarzda anglatdi. U yozgan “Devoni hikmat” nomli asarida to‘rt ming to‘rt yuz hikmatlar aytilgan.

Xoja Ahmad Yassaviy Turkistonga qaytib kelib, ta’lim-tarbiya bilan shug‘ullanadi. Uning turkiy tilda ilm berishi va ko‘plab karomatlari haqida eshitib, Turon zaminining ko‘plab shaharlaridan yuzlab tolibi ilmlar Yassiga seldek oqib keladilar. Turkistonda Jamolxonim degan oqila qizga uylanib, undan Shayxzoda Ibrohim ismli o‘g‘il va Gavhari Xushtoj ismli qiz ko‘radi. Ichi qora odamlar o‘g‘lini yoshlik chog‘ida shahid qiladilar. Qizi Gavhari Xushtojni Qorachuq qishlog‘ida yashaydigan xalifasi Sulaymon Valining o‘g‘li Xoja Valining farzandi Ahmad al-Qorachuqiy shayxga turmushga beradilar. Bu nikohdan Imod (Omadi) shayx, Abdul Vali (Sodon) shayx va Mustafoqul (Suzukota) shayx ismli nabiralar dunyoga kelgan. Ahmad Yassaviyning sa’y-harakatlari bilan musulmonlashuv jarayoni kuchaygan Yassi va Yettisuv hududiga ham tasavvuf kirib keldi. Ahmad Yassaviy Toshkent va Sirdaryo hududlari, Sayhunning shimolida yashagan ko‘chmanchi turkiylar orasida katta nufuzga ega bo‘ldi. Ahmad Yassaviyning izdoshlari Turon zamin, Onaduliya (hozir Turkiya), Janubiy Yevropa, Osiyo diyorlarida unumli faoliyat ko‘rsatib, yassaviylik ta'limotini targ‘ib qiladilar. XII asrdan e’tiboran yassaviya darveshlari ko‘chmanchi qabilalar orasida ta’lim-tarbiya ishlari bilan mashg‘ul bo‘ldi. Hikmat deb atalgan diniy-tasavvufiy to‘rtliklar og‘izdan-og‘izga o‘tib, diniy va axloqiy tarbiyani shakllantirishda muhim o‘rin tutgan. Musulmonchilikning faqatgina turkiylar o‘rtasida emas, balki Kashmir, Bangladesh va Hindiston o‘lkalarida ham keng tarqalishiga ulkan xizmat ko‘rsatgani uchun mazkur mamlakatlarning musulmon xalqlari va olimlari Xoja Ahmad Yassaviy hazratlaridan minnatdorlar va u zotning ta'limotlari haqida ko'plab asarlar chop ettirganlar. Hatto yassaviya darveshlari buzg‘unchi e’tiqodlarga qarshi kurashib, asl musulmonchilikni o‘rgatganlari bois, hind aholisi islom sevgisiga musharraf bo‘lganlar. Ulug‘ shayxning yaqinida o‘n ikki ming va undan uzoqda esa to‘qson ming muridi bo‘lgan ekan. Shuning uchun Xoja Ahmad Yassaviyni avliyolar sultoni deyishgan.

Xoja Ahmad Yassaviy oltmish uch yoshga to‘lganida, Hazrati Muhammad (sav)dan ortiq umr ko‘rishni o‘ziga ep ko‘rmay, dunyo ishlari va uy-yumushlaridan voz kechib, uzlat qilib yer osti chillaxonasiga kirgan. U yerda eng yaqin shogirdlari bilan muloqot qilib, yo‘l-yo‘riqlar va tavsiyalar bergan hamda “Devoni hikmat” asarini yaratgan. Yer ostida ham oltmish uch yil umr ko‘rib, 1167 yili 126 yoshda vafot etgan. Uning qizi Gavhari Xushtoj (Xushtari)dan zurriyotlar davom etgan. Ukasi Sadr shayx ibn Ibrohim shayxdan ham avlodlar boqiy qolgan.

Yassaviy xuddi tirikligidagidek, o‘limidan keyin ham ko‘p ulug‘ zotlarning hurmat-ehtiromiga sazovor bo‘ldi. Ikki asrdan so‘ng Xoja Ahmad Yassaviy hazratlari Sohibqiron Amir Temurning tushiga kirib, Buxoro jangida g‘olib bo‘lajagiga doir mujda yetkazadi. Xushxabar ro‘yobga chiqadi va shundan so‘ng Amir Temur har bir yurishidan oldin hamda zafar qozonganidan keyin Turkistonga borib, o'z piri Xoja Ahmad Yassaviyni ziyorat qilar, ilohiyatdan yangi madad olgandek bo‘lar ekan. 1395 yili Amir Temur Oltin O‘rda xoni To‘xtamishxon ustidan qozonilgan zo‘r g‘alaba hamda amirzoda Hizrxo‘janing qizi Tukelxonimni xotinlikka olishi munosabati bilan Yassi shahriga keladi. Hazrati Sulton Xoja Ahmad Yassaviyning kichik maqbarasi yoniga kelib, qabr uzra yangi hashamatli va ko‘rkam maqbara qurishga farmon beradi. Sohibqiron Amir Temur uvaysiy piri Xoja Ahmad Yassaviyga ixlosi baland bo‘lgan va uning har bir hikmatli baytidan o‘zi uchun olam-olam ma’no kashf etgan. Xalq Xoja Ahmad Yassaviyni Turon zamin avliyolarining sultoni deb atagan. Buning sababi Ahmad Yassaviy ustozi Arslonbobning vasiyatiga ko‘ra, Arabiston diyoriga borib, uzoq yillar o‘nlab pirlardan saboq olib, so‘ngra Buxoroi sharifga kelib, oxirgi ustozi Shayx Yusuf Hamadoniydan irshod oladi. Ustozining vafotidan keyin (1140 vaf.) bir muddat Buxoroda ilm tarqadi va o‘rniga Xojai Jahon Abduxoliq G‘ijduvoniy (q.s.)ni shayxlikka qoldirib, Turkistonga qaytib keladi. Arabiston diyoridan arab tilini, Buxoroda fors tilini mukammal egallagan Xoja Ahmad Yassaviy, Turon zamindagi arabiy va forsiy tillarni bilmagan xalqlarga Qur’on va hadislarni turkiy tilda hikmatlar tarzida yozib bebaho hazina qoldirdi. O‘zbekistonning yarim aholisi, Qozog‘iston, Turkmaniston va Turkiyada yashaydigan xalqlar Yassaviy tariqati ta'limotiga amal qilishgan. Turkiyadagi yassaviyshunos olimlar yozishgan asarlardagi ma’lumotlarga ko‘ra, Ahmad Yassaviyning minglab shogird-muridlari bo‘lgan ekan va yuzlab muridlari hamda qarindoshlarini Turkiya, Ispaniya, Albaniya va boshqa mamlakatlarga yuborib, u diyordagilarga ham yassaviya tariqatini yoyishni vazifa qilgan ekanlar.

AHMAD YASSAVIYning naslini va ta'limotini davom ettirgan suyukli nabirasi - SUZUKOTA (Mustafoqul) (≈1140-1217)

Xoja Ahmad Yassaviyning qizi Gavhari Xushtoj (Xushtari) va Turkistonning Qorachuq (ba'zi manbalarda ko'hna Qorachiq shahri) mavze'sida yashagan xalifasi Sulaymon Valining o‘g‘li Xoja Valining farzandi Ahmad al-Qoracho‘qiy Shayx (Alixo‘ja Hazrat)dan uch o‘g‘il – Hazrat Imod Shayx (Omadi Shayx), Abdul Vali (Sodon Xoja) va Mustafoqul (Suzukota) tug‘ilgan.

“Sayram tarixi” risolasidan quyidagi bitiklar kelgan: “Bu yerda marqadi muborak Hazrati Shayx Mustafoqul xojaning turbatlari bor. Eshon farzandi arjumand Hazrati Alixo‘jaotaning erdilar, Hazrati Sulton Xoja Ahmad Yassaviyning qizlaridan bo‘lgan nabiralari erdilar. Yosh bolalik vaqtida bobolarining xizmatiga borur erdilar. Nogoh bobolarining nazar muboraklari tushib, muhabbat bilan aytdilarki: “Maning suzugim, xush keldingiz! Maning suzugim (suyukligim), xush keldingiz!. Shuning uchun mardumlar Suzukota deydilar”. Rivoyat qilishlaricha, issiq yoz kunlarining birida o‘smirlar qatoriga qo‘shilgan Mustafoqul (Suzukota), akalari va otasi bilan birga ekinni chopiq qilgani chiqibdi. Ishlab charchagan va chanqagan, qo‘llari qabargan Mustafoqulning og‘zidan: “Ekilgani qolsin, begonasi chiqsin!” degan so‘z chiqib ketibdi. Shu onda daladagi barcha ekinzor begona o‘tlardan tozalanib qolibdi. Bu hodisani ko‘rgan otasi qattiq ranjib: “Beli og‘rib mehnat qilib, peshona teri bilan topilgan luqma halol va shirin bo‘ladi. Agar istasam, shu onda bu mevani yetishtirib yeyishimiz va barcha hosilni yig‘ib ketishimiz mumkin bo‘lar edi. Kuch- quvvatga to‘ladigan payting, hozirdan osonlik bilan luqma topishga o‘rganma!”, deb qattiq tanbeh beribdi.

Yana kunlarning birida Mustafoqul (Suzukota) akalari bilan bo‘g‘oz sigir qanday buzoqcha tug‘ishi haqida bahslashib qolishadi. Kichik akasi: “Qornida oq olasi bor qora buzoqcha”, deydi. Katta akasi esa “Peshonasida oqi bor buzoqcha”, deydi. Mustafoqul esa: “Katta akam to‘g‘ri aytdilar, ammo oq qashqa peshonasida emas, dumining uchida, dumining uchi peshonasining ustida turibdi”, deydi. Bir necha kun o‘tib, xuddi u ta’riflagan buzoqcha tug‘ilibdi. Akalari otasining oldiga borib: “Suzukning aytganiday buzoqcha tug‘ildi. Nega doim uning aytgani to‘g‘ri chiqadi?” deb xomush bo‘lib qolishibdi. Bu voqeadan keyin otasi uch aka-ukani chaqirib, kenjasi Mustafoqulga: “Ikki qo‘chqorning boshi bir qozonda qaynamaydi, degan naql bor. Sizlar esa uchtasizlar. Suzukvoy siz erta yetildingiz, endi bu diyor sizga torlik qiladi. Din-diyonat, ilm-u hikmat va halol mehnat qilib luqma topishni targ‘ib qilish uchun o‘zga yurtlarga borish lozim bo‘ladi”, deb oq fotiha beradi. Zarur narsalarni xaltachaga joylab bo‘lib, bir somon cho‘pini havoga otib: “Shu somon shamolda uchib boradi, so‘ngra suvga tushadi, uning izidan boraverasan, qayerda to‘xtab, doira bo‘lib aylansa, o‘sha yer sening makoning bo‘ladi”, deb xayrlashishadi. Darhaqiqat, mayin shabboda somonni ohista uchirib, katta daryoga olib bordi. Somon daryodan anhorga, undan ariqqa burilib, bir maromda oqdi. Jarlikning orasidagi soylikka borib, chirpirak bo‘lib aylanaverdi. Shu yer mening manzilim ekan, deya jarlikdan tepalikka ko‘tarilib, atrofga nazar soldi. Ikki tomoni jarlik bo‘lib, u yerdan o‘tadigan anhorlar qo‘shilib ketgan yarim orol deyarlik kimsasiz, bor-yo‘g‘i ikkita kichkina kulba va jarlikning yoqasida chayla bor ekan. Chaylaning soyasida o‘tirib, onasi yopib bergan kulchani yeb turgan vaqtda, kulbadan bir mo‘ysafid chiqib, chayla tomon keladi. Bu joyga ish qidirib keldimikan yoki adashib kelib qolganmi, degan xayol bilan chaylaga yaqinlashib, salom-alik qiladi. Yigitning alp qomati va chayir bilaklariga razm solib: “Mabodo ekin chopiq qilmaysanmi? Qilgan ishingga qarab biroz aqcha va yegulik beraman”, deydi. Yigitning roziligini olib, kulbadan yegulik olib kelish uchun ketadi. Mustafoqul biroz engashib, egatlar oralab yurib, kafti bilan pushtalardagi o‘tlarni ustidan o‘tkazib chiqadi-da: “Ekilgani qolsin, begonasi chiqsin”, deydi. Ekinzordagi barcha begona o‘tlar pushtalardan otilib chiqib, ariqlarga tushib qoladi. Yegulik olib kelish uchun ketgan dehqon bu ajoyibotni ko‘rib, hangu mang bo‘lib qoladi. Es-xushini yig‘ib olib: “Dod! Meni kechiring, ey buzrukvor”, deb Mustafoqul yaktagining etagini mahkam ushlab, ko‘zlariga surtadi. Qayta-qayta uzr so‘rab, mehmon qilib, izzat-ikromni joyiga keltiradi. Bu voqea darhol tevarak-atrofga yoyiladi. Uni ko‘rishni istaganlar, hojattalablar va ta'lim olishni istovchilar soni kundan-kun ko‘payib boraveradi. Ko‘plashib unga kulba qurib berishadi. Turar joyi tayin bo‘lgach, Mustafoqul (Suzukota) tez kunda qaytib kelishini aytib, Turkiston tomon yo‘lga otlanadi. Yurtiga borib, ota-onasiga turar manzilini aytib, ularni xotirjam qilib, qaytishida birga ta'lim olgan do‘stlari, hunarmand ustalar va ilm bergan ustazoda ustozini olib keladi. U bilan kelgan ustalar darhol ishga kirishib ketadilar, dastlab bir nechta turarjoylar, so‘ngra talabalar uchun hujralar va masjid qurishadi.

Bu ko‘hna masjid hozirgi kungacha saqlanib qolgan. Shinamgina guzar qurishadi. Guzarda har xil do‘konlar, qassobxona, novvoyxona, sartaroshxona va shu kabi hunarmandlarning kichik do‘konchalari bo‘lgan. Guzar o‘rtasiga hovuz kavlashib, O‘rdadagi anhordan bu hovuzga suv keltirishgan. Katta ko‘cha va tor ko‘chalarda suv o‘tadigan ariqning yon bag‘irlariga xilma-xil daraxtlar ekishgan. 1957 yilgacha mahalla aholisi shu ariqlardan suv ichishgan. Talabalar biror kasbni o‘rganishi shart bo‘lgan. Ular kelgusida katta ustalar bo‘lib, oilalarini shu kasb-hunarlari orqali boqishgan. Mahallada yashagan quruvchilar, duradgorlar, qirmachi, misgar, toqichi, yog‘och o‘ymakorlar Toshkentdagi ko‘plab mahallalarda quruvchilik va ustachilik bilan mashg‘ul bo‘lganlar. Shuning uchun juda qadimdan bu mahallani ustalar mahallasi ya'ni usta humarmandlar piri "Suzukota" mahallasi deb atashgan. Hozir o‘sha ustalarning avlodlari shu mahallada yashab, bobolari kasbini davom ettirib kelmoqdalar.

Dastlab bir nechta oiladan iborat aholi kundan-kunga ko‘payib, katta mahallaga aylangan. Mahallada yashovchilar asosan yassaviy-suzukotoyi xo‘jalar oilasiga mansub bo‘lgani uchun u yerni xo‘jalar mahallasi deb ham atashgan. Mahalla ayollari ham o‘zlariga munosib hunar bilan mashg‘ul bo‘lgan. Palak, so‘zana, kashta, do‘ppi, ko‘ylak, nimcha tikib, qizlariga ham buni o‘rgatishgan. Turmushga chiqqan qizlar yangi xonadonga borganidan keyin ham o‘z kasbini davom ettirib, ro‘zg‘orga o‘z hissasini qo‘shgan. Mahalla ahli shahar tashqarisidagi chekka joylarda bog‘ va ekinzorlar barpo qilib, yozda bog‘ hovlilarda dehqonchilik va bog‘dorchilik bilan shug‘ullanib, shahardagi hovlilarda qishlagan. Dala hovlilari asosan Samarqand darvoza, Kamolon darvoza, Izza, Qa’ni, Cho‘ponota, Chilonzor Oqtepasi kabi mavzelarda bo‘lgan.

Hazrati Suzukotaning mashhur xalifasi, qo‘shni mahallada yashagan Cho‘ponota bo‘lib, u taxminan 1185 yili tug‘ilgan. Suzukotadan ilm o‘rganib, uning oq fotihasi bilan Samarqanddagi Cho‘ponota tepaligida salkam yigirma yil faoliyat ko‘rsatgan. Keyin Toshkentga qaytib, shaharning chetidagi hozirgi Cho‘ponota mavzesida kimsasiz tashlandiq yerlarga suv chiqarib, bog‘-rog‘lar barpo qilgan. Odamlar qalbiga ezgulik urug‘ini qadagan. Cho‘ponota salkam bir asr umr ko‘rib, 1285 yili vafot etadi va shu mavzega dafn qilinadi. "Tarixi jadidayi Toshqand" asarida yozilishicha, 1420 yili Mirzo Ulug‘bek Cho‘ponota qabri uzra shinamgina maqbara qurdirgan.

Hazrati Suzukota uzoq-yaqindan shifo istab, yoki biror-bir istak, iltimos va hojat talabida kelganlarga yordam bergan. Sayohatga chiqayotganlarga bexatar safar, tijoratchilarning savdosiga baraka va rivoj tilagan. Diyorimizdagi shaharlar va qo‘shni davlatlar bilan savdo aloqalarini o‘rnatib, usta-hunarmandlar sarmoyasining ko‘payishiga sababchi bo‘lgan. Bu tinib-tinchimas avliyo zot har bir katta qurilishda o‘zi bosh-qosh bo‘lar ekan. Nafaqat o‘zi yashagan mahalla, balki qo‘shni Mirlar, Chuqurko‘prik, O‘qchi, Ko‘mirchi kabi mahallalarda ham ustachilikka asos solgan. Muhtoj va umidvor insonlarning uylariga kutilmagan mehmon bo‘lib borib, ularga zarur bo‘lgan narsalarni ulashar, har bir ishlarida ko‘mak berib, barchani xushnud etar ekan. Qaysi xonadonda qachon qanday farzand tug‘ilishi u zotga ayon bo‘lib, o‘sha uylarga mehr bilan nazar solar ekan. U asosan bolalarning axloq-odobi va tarbiyasiga katta ahamiyat berib, hech erinmay saboq berar ekan. Dard-tashvishlardan hech qachon nolimas va boshqalardan ham shuni kutar, ilm olayotgan talabalarni biror kasb-hunar bilan shug‘ullanishini qat’iy talab qilar ekan.

Hazrati Suzukota bilan bir davrda shaharning ko‘zga ko‘ringan mashhur insonlari umrguzaronlik qilgan. Hazrati Zangiota (1162–1258) Suzukota yashagan mahallaga qo‘shni bo‘lgan Zangiota mahallasida yashagan va ular onalari tomonidan qarindosh (xolavachcha) bo‘lishgan. Shayx Zayniddin bobo Ko'yi Orifon (1164–1259) Suzukota mahallasidan ikki mahalla naridagi Ko‘kcha mavzesida yashagan. Shayx Zayniddin boboning xalifasi Xoja Nuriddin Basir (≈1159–1242) ham Suzukota bilan uchrashib, suhbatlarida bo'lgan.

Hazrati Mustafoqul Suzukotaning ikki farzandi yosh vafot etgan. Uch o‘g‘li va uch qizi otasining ezgu ishlarini davom ettirgan. O‘g‘illari – Shayx Abulqosim, Shayx Abdulloh va Shayx Abdulhay Yusufxoja, qizlari – Sofiya, Eshonguli va Nurbibi (Nur al-Mo'mina). Hozirda Suzukotaning bu farzandlaridan tarqagan avlodlar nafaqat O‘rta Osiyo hududida balki Sharq mamlakatlariga ham keng tarqalgan ekanlar. Jumladan, Suzuk Otaning to‘ng‘ich o‘g‘li Shayx Abdulloh Xojaning avlodlari Yaqin Sharq mamlakalarida, Suzukotaning kenja o‘g‘li Abdulhay Yusufxojaning farzandi avliyo Uvoqota (Xoja Ubaydulloh Mahmud)ning avlodlari O‘zbekistonning Sirdaryo viloyati Boyovut tumanida, qo‘shni Tojikistonning So‘g‘d tumanida hamda Qozog‘istonda istiqomat qilishadi. Suzuk Otaning qizlari Sofiya va Nurbibi (Nur al-Mo'mina) o'z sulolasidan bo'lgan yassaviy-suzukotoyi xo'jalarga turmushga chiqishgan, ularning avlodlari ham O‘zbekistonning Toshkent shahri, Shayxontohur tumanidagi “Suzuk Ota” mahallasida va Toshkent viloyatida yashab kelishmoqda. Xoja Ahmad Yassaviyning suyukli nabirasi Mustafoqul Suzukota 1217 yili, 77 yoshida vafot etadi. Maqbarasi Toshkent shahrining Shayxontohur tumanida joylashgan. Hozirda ushu muborak maskan prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning tashabbuslari bilan ulkan ko'rkam ziyoratgohga va usta hunarmandlar markaziga aylantirilgan.

Kamina "Xoja Ahmad Yassaviy va Suzukota", "Toshkentning tabarruk ziyoratgohlari", "Tariqat silsilasining oltin zanjiri asoschilari va davomchilari" kabi kitoblar muallifi Mir Asqar hoji Abidov dunyodagi bir necha naqobat tashkilotlarining a’zosi va ishonchli vakili bo‘lgan shogirdim Sayyid Ilhom Baxodirov bilan Qozog‘iston va Tojikistonga amalga oshirgan bir necha ilmiy ekspeditsiyalarimiz va hamkorlikda olib borgan tadqiqotlarimiz natijasida Xoja Ahmad Yassaviyning qizi Gavhari Xushtoj (Xushtari)ning avlodlari shajarasi bo‘yicha ko‘plab qimmatli ma’lumotlar aniqlandi. Bunda shogirdim shajarashunos Sayyid Ilhom Baxodirovning hissasi katta bo‘ldi. U bilan Qozog‘istonda o‘tkazilgan bir necha xalqaro konferensiyalarda ishtirok etganmiz va diyorimizdagi sayyidlar va xo'jalar haqida aniqlangan tarixiy ma’lumotlarni xalqaro konferensiyalar uchun tayyorlangan maqolalarimizda batafsil yoritganmiz. Jumladan, Qozog‘iston Respublikasi Turkiston shahrida “Astana shahrining 20-yilligi va “Hazrati Sulton Xoja Ahmad Yassaviy” qo‘riqxona muzeyining 40-yillik yubileyi munosabati bilan o‘tkazilgan xalqaro konferensiyada ham I.I.Baxodirov va Z.Ahmedovalar bilan birga ilmiy ma’ruzalari bilan qatnashib, “Xoja Ahmad Yassaviy va Suzukota” kitobini va yassaviy xo'jalar va Suzukota avlodlarining nasabnoma-plakatini konferensiya ishtirokchilariga taqdim etganmiz, natijada xalqaro konferensiya hay’ati tomonidan tashakkurnoma, sertifikatlar va kitoblar bilan taqdirlanganmiz. Shuningdek, Turkiyadan tashrif buyurgan “Xoja Ahmad Yassaviy” xalqaro fondi raisi Ismatulloh Yassaviy janoblari boshchiligidagi bir guruh yassaviyshunos olimlarni O‘zbekiston bo‘ylab yassaviy xo'jalar va aziz zotlarning maqbaralarini ziyorat qilishlarini tashkillashtirganmiz. Kamina shogirdim bilan birgalikda “O‘zbekfilm” tomonidan suratga olinayotgan “Suzuk ota” hujjatli filmining ssenariya hammuallifi va suratga olish bo‘yicha maslahatchisi bo‘lib qatnashganmiz. Mahoratli rejissyor Murod Odilov tomonidan suratga olingan ushbu “Suzuk ota” hujjatli filmi O'zbekiston va Qozog'iston hududlarida tasvirga tushirilgan. “Suzuk ota” hujjatli filmi 2020 yil 11-16 noyabr kunlari Turkiyada o‘tkazilgan Turkiy davlatlarning V-xalqaro hujjatli filmlar festivalida, 31-davlatdan kelgan 5000 ta filmlar ichida tanlanib, final bosqichiga chiqqan 9 ta sovrindor filmlar ichida e’tirof etilib, “Billur Sovrin” bilan taqdirlangan. Kamina A.Abidov va I.I.Baxodirov Turkiyadagi “Xoja Ahmad Yassaviy” xalqaro fondining "Yassaviy muhri" mukofoti sovrindori bo‘lganmiz. Shu o‘rinda, Qozog‘istonning Qorachiq diyoriga bag‘ishlangan xalqaro ilmiy-amaliy konferensiyada ilmiy ma’ruzalar bilan qatnashib, ushbu diyordagi yassaviy va suzukotoyi xo'jalar avlodlarining shajara-plakatini hamda yozgan kitoblarimizni "Qorachiq" muzeyi uchun taqdim etganmiz, natijada yassaviyshunoslikka va ikki qardosh xalqning do‘stligini yanada mustahkamlashga qo‘shgan kamtarona xizmatlarimiz inobatga olinib, Turkiston Qorachiq okrugi hokimi Furqat Aytmetov tomonidan kamina A.Abidov va I.I.Baxodirov Qozog‘iston Respublikasi Turkiston “Qorachiq” faxriy do‘stlik medali bilan taqdirlanganmiz. Kamina Suzukota avlodi Mir Asqar hoji Abidov 2021 yili O‘zbekiston Respublikasi Mustaqilligining 30 yilligi munosabati bilan, O‘zbekiston faxriylarining ijtimoiy qo‘llab-quvvatlash “Nuroniy” jamg‘armasi vasiylik kengashining 2021 yil 19 apreldagi 1-sonli Qaroriga asosan “Mehnat faxriysi” ko‘krak nishoni bilan taqdirlandim. 2022 yili O‘zbekiston Respublikasi xalqaro “Oltin Me’ros” jamoat fondining raisi Amirqul Karimov tomonidan “Oltin Me’ros” ko‘krak nishoni bilan taqdirlanganman. Hozirda O‘zbekiston Respublikasi xalqaro “Oltin Me’ros” jamoat fondining "shajarashunoslik va manbashunoslik" jamoaviy bo'limi mudiri va tadqiqotchisi sifatida faoliyat ko'rsatyapman. Shogirdlarim N.Z.Abrorov va I.I.Baxodirov bilan birgalikda qirq besh metrli "Moziydan Sado" shajaralar to‘plamini kitob holatiga keltirib nashr ettirib, yassaviyshunos olimlarga hadya qilishni niyat qilganman. Ushbu tayyorlanayotgan yangi kitobimda yassaviy xo'jalar avlodlari shajarasi bilan bir qatorda xo‘jalar, sayyidlar, xonlar va amirlarning nasab shajaralari hamda Yassaviya, Naqshbandiya kabi tariqat murshidlarining oltin silsilalari jamlangandir.

suratda: Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev va Suzukota avlodi tarixchi-shajarashunos olim akademik Mir Asqar hoji Abidov bilan suhbatda

suratda: Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev va marhum muftiy Usmonxon Alimov Hazrati Suzukota Mustafoqul maqbarasi ziyoratida

suratda: Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyev va Ahmad Yassaviyning ukasi Sadr shayxning avlodi Namanganlik 108 yoshli Ibrohim hojiota Xo'jayev bilan suhbatda

suratda: (chapdan) - "Mahalla" TV kanali jurnalisti Erkinbek, Turkiyadagi Butunjahon "Xoja Ahmad Yassaviy" xalqaro fondi raisi Xoja Ahmad Yassaviyning 27-chi avlodi Ismatulloh Yassaviy va dunyodagi nufuzli Naqobat tashkilotlarining azosi va naqibi Sayyid Ilhom Bahodirxon.

suratda: Ahmad al-Qoracho‘qiy Shayx (Alixo‘ja Hazrat)ning Turkistonlik avlodi professor Ashirboy Yusubaliyev va akademik tarixchi-shajarashunos olim Mir Asqar hoji Abidov

suratda: Xalqaro konferentsiyalardan lavhalar

suratda: (o'ngdan) - Suzukotaning nabirasi Uvoqota (Xoja Ubaydulloh Mahmud)ning Boyovutdagi avlodi 99 yoshli Tursunqul hojibobo, Sayyid Mir Barakaning avlodi marhum Sayyid Abulqosimxon eshon va tarixchi-shajarashunos olim Mir Asqar hoji Abidov