Sayyid Ismoil A'raj ibn Imom Ja'far Sodiq (r.a.) naslidan bo'lgan diyorimizdagi ikki ulug' avliyo zotlar va ularning avlodlari

1. Yassaviya tariqatining mashhur murshidi Shayx Xudoydod Valiy Azizon (q.s.) (1461–1532) hazratlarining avlodlari shajarasi haqida:

Ulug‘ avliyo Hazrati Shayx Xudoydod Valiy Azizon ibn Ortiq Shayx Xorazmiy o‘z davrida Yassaviya-Jahriya-Sultoniya tariqatining ko‘zga ko‘ringan peshvosi, shayxi, qutbi, yetuk murshidi bo‘lganligi haqida hamda avlodlari to‘g‘risida ko‘plab tarixiy manbalarda bayon etilgan. Ushbu manbalar sirasiga “Lamahot”, “Hujjat uz-zokirin”, “Manoqibi Shayx Xudoydod Vali”, “Tuhfat ul-zoirin”, “Samariya” asarlarini hamda avlodlarida saqlanayotgan qo‘lyozma shajaralarni kiritishimiz mumkin. Shuningdek, Hazratning maqbarasidagi qabrtosh yozuvlarida ham ul zotning avlodlari shajarasi haqida ma’lumotlar mavjud.

Hazrati Xudoydod Valiy Azizon (q.s.)ning avlodlari haqidagi ma’lumotlar asosan Hazratning tariqat silsilasidagi muridlaridan sanalgan Olim Shayx Azizon Siddiqiyning “Lamahot” asarida keng bayon etilgan. Olim Shayx Azizonning mazkur asarida Shayx Xudoydod Valiy Azizonning to‘rt farzandi – uch qiz va bir o‘g‘li bo‘lgan. Ular:

1. Solih – Shayx Xudoydod Valiy Azizonning yagona o‘g‘il farzandi bo‘lib, yosh vafot etgan, undan zurriyot qolmagan.

2. Soliha Bibi – Shayx Xudoydod Valiy Azizonning to‘ng‘ich farzandi bo‘lib, uning bir qizchasi ham bo‘lgan va u yoshligida vafot etgan. Qizchaning onasi Soliha Bibi esa Shayx Xudoydod Valiyning hayotlik vaqtlarida vafot etadi va undan ham farzand boqiy qolmagan.

3. Bibi Mahzuna – Sayyid Amirshoh nomli kishiga nikohlab berilgan. Amirshoh Xojagon tariqatining mashhur pirlaridan bo‘lgan Sayyid Amir Kulol (q.s.)ning xalifasi Amirdosh avlodidan bo‘lib, u ham sayyidlardan hisoblangan. Bibi Mahzunadan farzand va nabiralar qolgan bo‘lib, ular Amir San’atillo, Xoja Abdurashid va Amir Bahovuddin edi. Ularning avlodlari haqida to‘liq ma’lumotlar mavjud emas.

4. Bibi Hadiya – Shayx Xudoydod Valiy Azizonning bu qizi asli Madinalik sayyidlardan bo‘lgan Sayyid Amir Taqiyuddinga nikohlangan. Nisbati ma’naviyatda Sayyid Amir Taqiyuddin o‘z bobosi Sayyid Amir Shamsiddin ibn Sayyid Amir Ibrohim irodatida bo‘lib, unga qo‘l bergan ya’ni murid bo‘lgan. Bobosi esa o‘z navbatida mashhur Shayx Raziyuddin Ali Lolo (q.s.)ning tariqat silsilasidagi muridlaridan biri bo‘lgan. Shayx Raziyuddin Ali Lolo hazratlari haqlarida Fariduddin Attorning “Tazkirat ul-avliyo” asarida ma’lumotlar mavjud. “Lamahot” asarida yozilishicha, Sayyid Amir Shamsiddin Temuriy hukmdorlar Shohruh Mirzo va Mirzo Ulug‘bek zamonlarida ular takliflari bilan avval Madina shahridan Xurosonga, so‘ngra esa Samarqandga kelib, podshohlarning hurmatiga sazovor bo‘lgan ekan. Bibi Hadiya ham manbalarning xabar berishicha, Hazrati Shayx Xudoydod Valiy Azizonning hayotlik paytida vafot etgan. Ammo undan uch o‘g‘il qolgan bo‘lib, ular – Sayyid Xoja Abdulbosit, Sayyid Xoja Kalon va Sayyid Xoja Xurddir. Sayyid Xoja Abdulbosit hazratlaridan boqiy nasl qolgan bo‘lib, hozirda Samarqand viloyati, Jomboy tumani, G‘azira mavzesidagi “Eshon qishloq” va “Bot-bot” qishlog‘idagi Shayx Xudoydod Valiy Azizonning avlodlari aynan mazkur Bibi Hadiyaning o‘g‘li Sayyid Xoja Abdulbosit naslidan hisoblanadi. Buni tasdiqlovchi dalillar avlodlari qo‘lidagi qo‘lyozma shajaralar hamda Shayx Xudoydod Valiy Azizon dahmalari ustidagi qabrtoshda yozilgan nasabnomada va “Lamahot” asarida ham keltirilgan. Jumladan, “Lamahot” asarida: “…o‘ttiz yoshida vafot etgan Hazrat Sayyid Xoja Abdulbosit Azizon Qosim Shayxning shogirdlari edi”, deb yozilgan. Shayx Xudoydod Valiy Azizonning aksariyat avlodlari tariqat yo‘lidan borgan mashhur kishilar bo‘lib, ayniqsa ular haqida Abu Tohirxojaning “Samariya” asarida va Nosiriddin Husayniy Buxoriyning “Tuhfat uz-zoyirin” asarida alohida boblar bilan ma’lumotlar berilgan.

“Turkiston Sayyidlari va Eshonlari” xalqaro tashkilotining nasabshunos olimlari o‘z faoliyati davomida Shayx Xudoydod Valiy Azizonning aynan Bibi Hadiya ismli qizidan tarqalgan avlodlar qo‘lida saqlanayotgan beshta qo‘lyozma shajaralarni tadqiq qilish baxtiga muyassar bo‘lgan. Ushbu nasab shajaralar G‘azira mavzesida yashagan hamda o‘z davrida G‘aziradagi avlodlarning peshvosi, oqsoqoli va rahnamosi sanalgan Sayyid Solihxoja eshon (1909-1989) ibn Sayyid Abdumalikxoja G‘aziragiy farzandlaridan birining 2019 yilda Markaziy Osiyodagi mintaqaviy vakilimizga qilgan murojaati asosida tadqiq va tahlil etilgan va qayta tasdiqlangan edi. Ushbu sayyidlar sulolasining shajarasi bo‘yicha Pokistondagi hamkorimiz «Naqabat Sadat al-Ashraf Pakistan» naqobati raisi Sayyid Ali Abbos Jiyloniy va pokistonlik shajarashunos olimlar ham qiziqish bildirishib, ushbu sulolaning Pokiston davlatida ham qarindoshlari borligi xabirini berganlar, shuningdek, Sayyid Amir Taqiyuddin hazratlarining bobokaloni sanalgan Sayyid Ismoil A’raj ibn Imom Ja’far Sodiq (r.a.)ning Pokistondagi avlodlari haqida boshqa qadimiy ansob (nasab) ilmiga oid asarlarda ham ma’lumotlar mavjudligini ta’kidlashgan edilar. Natijada, Shayx Xudoydod Valiy Azizonning kuyovi Sayyid Amir Taqiyuddin hazratlarining hamda Pokistondagi qarindosh sulolalarning nasab shajaralari Sayyid Husayn va Sayyid Ali ibn Sayyid Ismoil A’raj ibn Imom Ja’far Sodiq (r.a.)ga borib tutashishi aniqlangan edi.

Shayx Xudoydod Valiy va ul zotning qizi Bibi Hadiya va kuyovi Sayyid Taqiyuddin hazratlarining qabrlari, G‘azira mavzesi, Jomboy tumani (Samarqand vil.)

Mir Sayyid Isomiddin Valiy Mir Po'stin Ota (q.s.) maqbarasi, Andijon sh.

2. Andijondagi mashhur avliyo Mir Sayyid Isomiddin Valiy (Mir Po'stin Ota q.s.) va ul zotning ukasi Mir Sayyid Abdulloh hazratlarining avlodlari shajarasi haqida:

Shuningdek, “Turkiston Sayyidlari va Eshonlari” xalqaro tashkilotining Markaziy Osiyo va O‘zbekistondagi mintaqaviy vakillarimizga Andijon shahrida yashovchi Akbarov Mir Sayyid Mutallib eshonbobo ham murojaat etgan edilar. Ular o‘zlarini Husayniy sayyidlardan ekanliklarini hamda o‘z davrining mashhur avliyosi bo‘lgan Mir Sayyid Isomiddin Valiy (Mir Po‘stin ota q.s.)ning ukasi Mir Sayyid Abdullohning avlodlari ekanliklarini ta’kidlashgan edilar. Ular ota-bobolaridan meros bo‘lib kelayotgan qadimiy qo‘lyozma shajarani xalqaro tashkilotimiz tomonidan xalqaro miq’yosda tadqiq etib va qayta tasdiqlab berishni so‘ragandilar. Bizning manbashunos va shajarashunos naqiblarimiz ushbu qo‘lyozma shajarani tadqiq va tahlil etishga muvaffaq bo‘lganlar, natijada, Andijondagi Mir Sayyid Isomiddin Valiy (avliyo Mir Po‘stin Ota q.s.)ning va ul zotning ukasi Mir Sayyid Abdullohning naslidan bo‘lgan Sayyid Muhyiddin Mahdum qozi hazratlari (hozirda Andijon shahrida bu ulug‘ zotning nomi qo‘yilgan madrasa o‘z faoliyati olib bormoqda) va Mavlono Mir Sayyid Kujak hazratlarining avlodlari shajarasi Mir Sayyid Muhammad ibn Sayyid Ismoil A’raj ibn Imom Ja’far Sodiq (r.a.)ga borib tutashishi aniqlangan va ularning nasabnomasini ham qayta tasdiqlashga musharraf bo‘lingan. Shuningdek, Sayyid Qosim ibn Mir Sayyid Yahyo ibn Mir Sayyid Ismoil Soniy (Mir Sayyid Xotam) ibn Mir Sayyid Muhammad ibn Sayyid Ismoil A’raj ibn Imom Ja’far Sodiq (r.a.) avlodlari Pokistonda iste'qomat qilayotganliklari ham aniqlangan. Mazkur xalqaro darajada qayta tasdiqlangan nasabnomada keltirilgan tarixiy ma’lumotlarni qisman havola etishni ma’qul ko‘rdik:

Shuningdek, Toshkent shahridagi O‘zbekiston Respublikasi Islom Sivilizatsiyasi Markazi qoshidagi “Allomalar merosi” markazida tashkil etilgan shajaralarni topshirish tadbirida “Turkiston Sayyidlari va Eshonlari” xalqaro tashkiloti raisi dr. Sayyid Sardorxon Jahongir Jiyloniy hamda Yaqin Sharq mamlakatlaridagi Naqobat markazlarining vakillari va nasabshunos naqiblari akademik Mir Asqar Obid Suzukatoyi Yassaviy va dr. Sayyid Ilhomxon Bahodir Razzaviy Husayniylar ham ishtirok etishgan. Ushbu tadbirda xalqaro tashkilotimiz raisi dr. Sayyid Sardorxon Jahongir Jiyloniy hazratlari naqobat haqida va shajarashunoslik faoliyati to‘g‘risida hamda mazkur sulolaning tarixi haqida kichik seminar o‘tkazib berganlar. Suhbat yakunida Andijon shahridan tashrif buyurgan sayyidlar vakili Akbarov Mir Sayyid Mutallib eshonbobo, Akbarov Mir Sayyid Abror eshonbobo, jiyanlari Mir Sayyid Zuhriddin va Mir Sayyid Muhammad Ali eshonbobolarga ularning xalqaro miq’yosda tasdiqlangan shajaralari va reyestr raqami bilan qayd etilgan maxsus sertifikatlar taqdim etilgan. Seminardan so‘ng Andijonlik mehmonlarga osh markazida kichik bazm ham uyushtirilgan.

Tadbir va bazmdan so‘ng, Andijonlik mehmonlar “Turkiston Sayyidlari va Eshonlari” xalqaro tashkilotining Toshkent shahridagi “Abul Qosim eshon” madrasasidagi bo‘limiga tashrif buyurishib, tashkilotimiz mutaxassisi Mir Asqar hoji Obid Suzukatoyi Yassaviy bilan uchrashib, u yergi bo‘limimiz bilan ham tanishgan edilar. Mazkur bo‘limda ushbu sulola vakillariga xalqaro darajada tasdiqlangan sxema-jadval ko‘rinishidagi shajara plakatlari ham topshirilgan. Sayyid Ismoil A’raj ibn Imom Ja’far Sodiq (r.a.) Andijondagi avlodlari vakillari o‘tkazilgan tadbirlardan bag‘oyat mamnun ekanliklarini izhor etishgan hamda ulug‘ ajdodlar ruhi poklariga bag‘ishlab duoyi fotihalar qilishgan.